Badem (prunus
amygdalus) : Gülgillerden bir çeşit
ağacın yemişidir. Meyvesi ancak çağla
halindeyken yenir. Olgunlaştıktan sonra, sert
kabukla kaplı olan içi yenir. Hekimlikte
kullanılan kısmı da burasıdır. Başlıca 2 çeşidi
vardır.
- Acıbadem
- Tatlıbadem
Faydası : Badem, bedeni ve zihni
yorgunluğu giderir. Hamilelerin zayıf
düşmemesini sağlar. Sütle içilirse mideyi
kuvvetlendirir. Kabızlığı giderir. Nekahat
devresini kısaltır. Böbrek mesane ve tenasül
yollarındaki iltihapları giderir. Baş ağrısı,
karaciğer ve böbrek ağrılarını hafifletir.
Bronşit, boğaz ağrısı, anjin, boğaz yanması ve
akciğer hastalıklarında faydalıdır.
Bademyağı kabızlığı giderir.
Egzama ve kaşıntıların verdiği rahatsızlıkları
azaltır. Böbrek ve mesane taşlarının
düşürülmesine yardım eder. Kulak ağrılarını
dindirir. Yumurtayla karıştırılıp da, basur
memelerine sürülecek olursa, ağrı ve yanmaları
giderir
bakla (ful) :
Baklagillerden hazmı kolay ve besleyici bir
bitkidir. Ev ilaçlarında çiçekleri kullanılır.
Bir çeşidi olan acıbakla ise, acı ve otsu bir
bitkidir.
Faydası : İdrar yollarını
temizler. Böbrek ağrılarını dindirir. Böbrek
iltihaplarını giderir. Böbrek kum ve taşlarının
düşürülmesine yardımcı olur. Lumbago, romatizma,
siyatik ve dolama şikayetlerini
giderir
baldıran (ağuotu)
: Maydanozgillerden nemli yerlerde yetişen 1-2
metre boyunda zehirli bir bitkidir. Gövdesi
kalındır. Saplarının alt kısmı erguvani
renktedir. Yeprakları büyük, çiçekleri yayvan ve
küçüktür. Terkibinde coniine vardır. Büyük
baldıran ve küçük baldıran olmak üzere 2 çeşidi
vardır. Ev ilaçlarında kullanılmaz.
Faydası : Hekimlikte ağrı giderici
ve spazm giderici olarak, siyatik, tetanoz,
epilepsi, trilemnius nevraljisi ve kore
hastalığının tedavisinde kullanılır
baldırıkara
(fujer) : Eğreltiotugillerden; nemli
yerlerde yetişen otsu bir bitkidir. Yaprakları
at yelesini andırır. Yurdumuzun hemen hemen her
yerinde yetişir.
Faydası : Grip ve
soğukalgınlığında hastayı rahatlatır. Balgam
söktürür. Mide ağrılarını keser. Böbrek
kumlarının dökülmesini sağlar. Derideki
şişlikleri indirir. Saç dökülmesini önler.
Aybaşı kanamalarının düzenli olmasını sağlar.
Diğer ilaçlara da tat verici olarak
kullanılır
balıkotu
(hablülhilal) : Cava'da ve Malabar'da
yetişen ve zehirli meyvesiyle balıkları
sersemleterek yakalamaya yarayan zehirli bir
bitkidir. 50 santim boyundadır. Dalları yeşil ve
tüylüdür. İlaç olarak yaprak ve çiçekleri
kullanır.
Faydası : Terletir, idrar
söktürür. Vücudu rahatlatır. Had bronşit ve
nezlede, bütün bulaşıcı hastalıklarda
kullanılır
ballıbaba
(laminum) : Ballıbabagiller
familyasından bir çeşit bitkidir. Benekli
ballıbaba ve arıların çok sevdiği ak ballıbaba
gibi türleri vardır.
Faydası : Kabakulak, mayasıl ve
kanlı basurda faydalıdır
bamya (hibiscus
esculentus) : Ebegümecigiller
familyasından; yaprakları asma yaprağına
benzeyen, meyvesi beş bölmeli, tohumları
yuvarlak ve yeşilimtrak gri renkte, sebze olarak
yenen bir bitkidir. Amasya, Balıkesir bamyası
gibi çeşitleri vardır.
Faydası : Kabızlığı giderir. Mide
ve bağırsakların düzenli çalışmasını
sağlar
banotu (konca) :
Patlıcangiller familyasından; yol kenarlarında,
gölgelik yerlerde yetişen, 80 santimetre kadar
boyunda uyuşturucu ve zehirli bir bitkidir. Açık
yeşil renktedir. Her tarafında beyaz, uzun
tüyler vardır. Çiçekleri sarımtırak, kırmızımsı
mor renktedir. Meyvesinin içinde yüzlerce tohumu
vardır. Ev ilaçlarında kullanılması tavsiye
edilmez.
Faydası : Teskin edicidir. Titreme
ve çarpıntıyı giderir. Uykuyu kaçırır. Keyif
verir. Beyin hastalıkları, kore hastalığı ve
nikriste faydalıdır
basurotu
(küçükkırlangıçotu) : Düğünçiçeğigiller
familyasından; ilkbaharda çalılıklar arasında
yetişen küçük bir bitkidir. Yaprakları üç
parçalıdır. Yeşilimtıraktır. Yumruları
yapraklarının arasındadır. Kökü küçüktür.
Çiçekleri altın sarısı rengindedir. Sabahları
açar, akşamları kapanırlar. Ev ilaçlarında
kökleri kullanılır.
Faydası : Basur memelerinden doğan
şikayetleri giderirler
behmen
(kavzakökü) : Turp'a benzer, otsu bir
bitkidir. 20 Ocak ile 20 Şubat arasında çiçek
açar. Çiçeğinin rengine göre kızılbehmen ve
akbehmen adında iki türü vardır.
Faydası : Basur memelerinden doğan
şikayetleri giderir
bergamot (citrus
bergamia) : Sedefotugiller
familyasından bir çeşit narenciye türüdür.
Meyvesinin kabuklarından güzel kokulu bir esans
yapılır. Dalları seyrek ve kısa dikenlidir.
Meyvesi armut şeklinde, sarımtırak yeşil veya
altın sarısı rengindedir. 8-10 dilimi vardır.
Bergamot meyvasından çıkarılan
esans yeşilimtırak veya sarımtırak yeşil
renktedir. Acı fakat hoş kokuludur.
Faydası : Koku vermesi için bazı
ilaçlara ve çaya karıştırılır. Reçeli de
yapılır
besbase (macis) :
Hindistancevizi çekirdeğini örten özlü zardır.
İçeriğinde esans ve yağ vardır.
Faydası : Teskin edici iştah açıcı
ve vücudu kuvvetlendiricidir. Tavsiye edilen
milktarı aşmamalıdır Aksi halde zehirlenme
belirtileri görülebilir
beşparmakotu
(kazotu) : Gülgillerden; yol kenarında
ve çayırlarda yetişen 40-70 santimetre boyunda
yabani bir bitkidir. Yaprakları beşparmak
şeklindedir. Rozete benzer. Gümüşi renktedir.
Uzun saplı çiçekleri, yaprakların arasından
çıkar. Altın sarısı rengindedir. Yaprak ve
kökleri Temmuz, Ağustos aylarında toplanıp
kurutulur.
Faydası : İshali keser. Mide
rahatsızlıklarını giderir. Vücuda kuvvet verir.
Bademcik ve boğaz ağrılarını giderir. Diş
ağrılarını dindirir. Diş etlerini
kuvvetlendirir. Yüz lekelerini giderir ve cildi
yumuşatır
bezelye (pisum) :
Baklagillerden tırmanıcı bir bitki ve onun
tohumudur.
Faydası : Kabızlığı giderir. Kan
yapar. Kan kanserine karşı korur
biber (filfil) :
Patlıcangillerden; taze iken yeşil ve çoğu acı
olan meyvesi; sebze ve baharat olarak
kullanılır. Bol miktarda C vitamini vardır. Acı
ve tatlı, yeşil ve kırmızı çeşitleri
vardır.
Faydası : Kırmızı biber ile
hazırlanan ilaç, nevralji, lumbago ve
romatizmada faydalıdır. Ayrıca biber, mideyi
kuvvetlendirir. İştahı açar ve hazmı
kolaylaştırır. Kanamaları önler. Cinsel arzuları
kamçılar
biberiye
(kuşdili) : Ballıbabagillerden; Akdeniz
çevresinde çok yetişen; küçük, kalınca, ensiz ve
kokulu yaprakları ile çiçeklerinden faydalanılan
bir bitkidir. Yaprakları iğneye benzer. Boyu 2
metre kadardır. Çiçekleri mavi veya
eflatundur.
Çiçeklerinden renksiz veya soluk
sarı renkte olan biberiye esansı çıkarılır.
İçeriğinde kafuru, sineol, kamfen, pinen,
borneol ve bornilasetat vardır.
Faydası : Hazımsızlığı giderir.
Çarpıntıyı keser. Yarımbaş ağrılarını giderir.
Baş dönmesini keser. Astım, bronşit ve
kansızlıkta faydalıdır. Yağlı saçların yağını
alır. Burkulmalarda ve deri yaralarında da
haricen kullanılır. İdrar ve adet söktürür.
Safra ifrazatını arttırır
binbirdelikotu (hypericum
calycinum) : Çalılık ve fundalıklar
arasında yetişen uzun ömürlü bir otsu bitkidir.
30-80 santimetre boyundadır. Gövdesi dört
köşelidir. Yaprakları sapsızdır. Çiçekleri
parlak sarı renktedir. Mayıs ve eylül aylarında
çiçek açar.
Faydası : İdrar ve balgam
söktürür. İştah açar. Sinirleri
yatıştırır
binbirdelikotu (hypericum
calycinum) : Çalılık ve fundalıklar
arasında yetişen uzun ömürlü bir otsu bitkidir.
30-80 santimetre boyundadır. Gövdesi dört
köşelidir. Yaprakları sapsızdır. Çiçekleri
parlak sarı renktedir. Mayıs ve eylül aylarında
çiçek açar.
Faydası : İdrar ve balgam
söktürür. İştah açar. Sinirleri
yatıştırır
boruçiçeği
(çançiçeği) : Çançiçekgillerden;
çiçekleri boru biçiminde olan bir bitkidir.
Çiçekleri turuncu renktedir.
Faydası : Nefes darlığı, bronşit
ve astımın sebep olduğu rahatsızlıkları
giderir
böğürtlen
(tilkiüzümü) : Gülgillerden bahçe
çitlerinde, yol kenarlarında kendiliğinden
yetişen, dikenli bir çalıdır. Yemişi ahududuya
benzer, fakat ondan küçüktür. Önceleri kırmızı
iken sonraları kararır. Yaprakları; çiçekleri
açmadan toplanıp, kurutulur. Birçok türü
vardır.
Faydası : İdrar söktürür.
Ayaklardaki şişlikleri indirir. Yüksek tansiyonu
düşürür. Gözlerdeki zafiyeti giderir. Mesane
taşlarının düşmesine yardımcı olur. Ağız, dil,
diş eti ve bademcik iltihaplarını giderir.
Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser. Haricen
kullanıldığı takdirde ağrıları dindirir,
yanıkları iyileştirir. Kökü kaynatılıp, suyu
içilecek olursa kandaki şeker miktarını
düşürür
börülce
(karnıkara) : Göbeği koyu renkli bir
çeşit ufak fasulyedir. İçeriğinde protein, azot,
nişasta ve C vitamini vardır.
Faydası : İdrar tutukluğunu ve
anüs kaşıntısını giderir. Yanık tedavisinde
kullanılır
buğday (triticium
vulgare) : Birçenekligillerdendir.
Sapları kamışsıdır ve içleri boştur. Çiçekleri
başak şeklindedir. Yemişlerine buğday denir.
İçeriğinde B vitamini ve karbonhidratlar vardır.
Bunlar, tanelerin kepeğindedir. Bu nedenle
buğday unu ne kadar çok kepekli, yani esmer
olursa, o derece faydalı olur.
Faydası : Kepekli buğday unundan
yapılan ekmek, kurabiye ve benzerleri
bağırsakların düzenli çalışmasını sağlar. Kabız
olmayı önler. Çimlendirilmiş buğday tanesi zihin
yorgunluğu ve sinir bozukluklarını giderir.
Damar sertliği, mide ve cilt hastalıkları
olanlar, taze ekmek ve sıcak börek gibi şeyler
yememelidirler
burçak (lathyrus)
: Baklagillerden; taneleri hayvan yemi olarak
kullanılan bir bitkidir. Taneleri mercimeğe
benzer.
Faydası : Lapası; ezik,
çürük tedavisinde; taneleri ise, isilik ve
mayasılda
kullanılır